Kommentaar

00:01 Soos jy dit vroeger in die nies gehoor het, is die repatriasieterrein in Epping en Kaapstad amtlik gesluit. Duisende ongedokumenteerde buitenlanders rie aflope week buiten die kantoor van die departement van Binnenlandse Sake en die repatriasiecentrum doorgebring, terwijl hulle gewaag het om na alle lande van herkomst teruggeneemd te word. Hulle woord nou per bus na machine vervoer vir repatriatie. Diegene wat steeds op hulp wacht is van die terrein verskuif en het nou op een nabijgeleeu opstek veld saamgetrek. En ons gaan in kommentaar oor die 30 genie betoogings en die nagevolge daarvan praat. My gast is Professor Erwin Schwella, is die sociale innovatie kindige verbonde aan die Sivinova Sociale Innovatie Internationale Kennissentrum. Goeienaand, Erwin. Goeienaand, dankie. Aan die net slabberd, voorzitter van die Nationale Perslab en journalist. Goeienaand, Antoinette. 00:47 Goeie naand, Suzan, en goeie naand aan die ander paneellede. En Dr. Harlin Klute, naafhoersgenoot by die Centrum vir Gender in Afrika Studies by die Universiteit Vrijstaat. Goeie naand, Harlin. Goeie naand, Suzan, en goeie naand aan die andere collega's. Ek is Suzan Paxton. 01:06 Welkom terug by Kommentar en as jy nie gehoor het nie, my gasten is Arvin Shuela, Antoinette Slaabert en Harlan Tloete. Kom ons val weg met interessante story. Ajo Elbrug die afloppe naweek dat Betjen Tolo, die voormalige ANC provinciale sekretaris, gevraai dat oud-president Jacob Zuma sy voordele en voorwaardes waar volgens hy op medische parool geplaas is hersien moet word. Dit naberigte dat Zuma die Gupta broers Atul en Ajay Gupta in een Hindi tempel ontmoet het in Indië. Die hele land wacht nog in spanning dat die Guptas weer moet terugkom Zuid-Afrika toe, so dat vervolging vir hulle andele staatskaping wel kan voortgaan. Mtholos sê vir al die parlement moet hier oor vergader en besluit of hy nog rechtig is op al die voordele wat hy ontvang. Erwin, kom ons begin by jou. Jou indrukke van wat ons hier sien gebeur. President Zuma, oud-president Zuma is baie reisvaardig 01:57 Hy is ook baie actief in verskillende opzichte, nog steeds, en ons weet ons nou dat hy op een stadium in die gevangenis was en toe medische probleme gehad het. In die hele verloop van die verhaal is daar eindelijk een groot klomp kwesties. Dit gaan daar oor dat president Zuma nog steeds actief by die politiek betrokken is, en dit is natuurlijk zijn goeie recht, maar tezelfde tyd het hy die idee dat hy verhewe is boor die recht, omdat hy eindelijk straffeloos kan doen net wat hy wil. Hy het nou gereis na Indie, en dit is een omvangrijke en waarschijnlijk uit pittende reis, daar het die eindelijke kwestie gekom dat hy onthaal is door die Guptas, waarvan ons weet hoeveel skade hulle aan Zuid-Afrika aangerig het, en dan terzelfde tyd ook een vorm van diplomatieke voordeel gekryd, omdat die hoogkommissaris in Indie, om daar ontvang het, en Samri Guptas, as het ware, by die geleentheid opgetreed. 03:13 Nou dit skep een diplomatieke en regeerkwestie, het is baie duidelik, En ek wil het koppel aan een van die dinge wat ek denk uiterst noodzakelijk is, en dit is dat die regering van nationale eenheid, een buitenlandse beleidsprotokool moet opstel en een buitenlandse beleidsportofelie moet bedinkt. 03:38 dit kan toch nie wees, dat alles wat president Zuma in die verlede nie recht gekry het nie, en wat ons groot skade berokken het, en dit is nie onbewees nie, dit is goed gedokumenteer in die zondecommissie, en eindelijk is hy nog steeds vatbaar vervolging op grond van die zondecommissie, dat hy dan kan buitenlands reis, en dat hy kan eindelijk diplomatieke protokool verbreek, maar nogthans aanspraak maak daarop, en dan, miskie net vir die oomlik, lyk dit of daar meningsverskil is, daar is binnen die kabinet, en binnen die ANC mens, wat om veroordeel, maar terzelfde tyd, is daar ook berichte, wat sê dat die adjunct president, adjunct president Paul Massatile, dit oorweeg of oorwoe mening daar oor het, dat eindelijk is hy gerechtig op diplomatieke protokool. Diplomatieke protokool beteken nie dat jy straffeloos kan optree, vooral as jy nie diplomaties optree nie, protokool is protokool. So, dit is een warboel, uiteindelijk poort daar gevolge te wees vir oud-president Zuma, 04:56 Hy is daar aan gewoond, dat hy nie gevolge dra vir sy optrede nie. Arlind, wat soe masumotief wees om die Koeptas te ontmoet? Weetende dat hulle nog eindelijk uitgelever moet word aan Suid-Afrika? Weetende, ek denk, as die mens keek na die optrede, dan word het amper lyk na uitertend. Is dat, soos Erwin nou gesê, dat ek is verhewe bood het. Ek denk, die groter vraag is, hoe moet voormalige staatshoofde hulle self in die openbaar gedra as een mens hoe kan noem. So my lees van dit, dit is uitertend, ek denk die president is, voormalige president is duidelijk bewus van die Suid-Afrikaanse regeringse pogings om die gobtas uitgeleverd te kry. So het meeste kan dit gesien word as uitertend en nou moet ons gaan kijk, gaan daar gevolge wees Is dit van pas? Ek dink as die mens kluister na Paul Massettire en sy rede is dat elke staatshof, of as die recht voormalige staatshof, die korps in Indië moet hulle ontvang. 06:09 maar sy ontmoeting met die Gupta, sy mensens, insiens, uitartend, en vir die Synafrikaanse regering, bijdra om onstabiliteit en verwarrend te veroorzaak. Dit is hoe ek Jacob Zoma sy gedrag sien. Andene, dit is nog ons een interessante standpunt wat Harlan dit. Jy weet, jy journalist wat al bericht het oor die saken. Hoe interpreteer jy die bezoek? 06:38 Susan, ek dink hy daar geld nie gaan soek, daar is ons daar een groot municipale verkiesing wat voorlee. En hy daar nou vir die Goeptas geld om baie geld in mykaar te maak, so hy het seker gesê, nou het ek weer een bykie nodig, nou moet jylle vir my help. Maar, dit is my interessant, Kingsley Makobella, die oud diplomatie, is die ook daar is een gaping in ons, jy weet in hierdie stel reels wat geld vir oud staatshoofde, En ek denk, ons moet net besef, oud-president Jacob Zuma is uitgeslapen. Hy is een skalkspeler, een stratege. En hy, haar klop, kringe om ander mense, jy moet rarig baie wakker wees om hom te kan bestuur, om nou die woord te gebruik. Ek verstaan wat gebeur het, is dat die, ons verteenwoordige diplomatieke verteenwoordige in Indië is opdracht gegeen, Soos wat die mens kan verstaan, daar is die oud-president wat daar in die land waar jy geplaas is, gaan kom keier ondersteunom, asseblief. En die man het het gedoen, blijkbaar het hulle na een tempel toegegaan, maar ons landse verdienwoordiger het nie geweet, dat die Guptas ook zoen toegaan nie. 07:55 So dit was een bykie van een slap riem waarmee hy gevangen is, en dit is typisch, denk ek, wat jy kan verwacht met Jacob Zuma. 08:05 Soos ek sê, ek dink hy het gaan geld soek daar. Ek dink ook nie die tijdsberekening is onskuldig nie, want op die Indiese en internationale televisieskerms was hier die optochte rondom die ongedokumenteerde migrante aan die gang. En dit is natuurlijk een verleendheid vir die Zuid-Afrikaanse regering en dit pas in Zuma's kraal. Hy is baie, ek dink hy is vrokig teenoor Ramaphosa en die ANC en hy sal nie geleentheid laat voorbij gaan om hulle in verleentheid te bring. Erwin, kan die parlement die saak aanroer of moet daar weer hoofd toegegaan word? Die parlement as autonome 08:53 In termen van die verdeling van staatsgezag moet het eindelijk opneem. Binnen die departement, binnen die parlement is daar een oorzicht verhouding, die grondwet bepaal dat die parlement uit die aard van die saak moet gaan kyk nou hoe ons diplomatiek relings werk, hoe ons buitenlandse sake werk. ons het die Dirkou, die internationale betrekkingendepartement, en dit is interessant, die minister daar, minister Lamola, het ook gesê, dat daar is groot probleem hier, so dit is uit die aard van die saak, dan iets wat door die parlement bespreek kan word, wat waar is, is dat die hoewel in Zuid-Afrika, so juridiktie geld natuurlijk nie in Indië nie, Maar terselfde tyd, as die president, oud-president dan nou gaan, en bepaalde protokolle hier verbreek, is het een vraag hy, of een mens, as een politieke partij, by voorbeeld, kan vraag dat hy in die toekomst, by weise van een interdik, verbied kan word. Dit is rechtstechnisch waarschijnlijk moeilik, maar dit is ook iets wat een mens kan sê, dat daarboord opgetreden word. 10:13 dit is ook so, dat gegewe die feit, dat die, kijk die groot probleem is, die Goepas is eindelijk voortvluchtig, en hulle is onder die hewig aan versoeken, hulle het intussen ook verskyf, hulle was vroeger in Dubai, as ek het recht het, hulle is nou ewers in Indie, maar daar is versoeken van uitleveringsooreenkomste vir hulle, en dan word die vraag eindelijk op die diplomatieke vlak, as die ambassadeur Dit is eindelijk wat ons dan nou in die geval het. In die gemeene best lande noem ons die ambassadeer dan die hoge commissaris. As hy dan in die teenwoordigheid is van een klomp voortvluchtige misdadigers uit Afrika onderhewig aan een uitleveringsooreenkomst, hoe wer dit dan nou? So te minste boer daar uit die hoek van Dirkou en die parlementaire portefeleekomitees en die parlement in die algemeen. 11:08 hier oor gesprekke gevoerd te word en optreden te volg. Die hoogcommissaris behoort nie betrokken te wees saam met op wat er manier ook al voort vluchtige misdadigers onderheven. We gaan een uitleveringsooreenkomst nie. As hy dit weet moet hy een kennisgewaal is en dan moet die uitleveringsooreenkomst dierom bevorder word. Dit is nie wat gebeur nie. Hier is een groot klomp kwesties hier maar het lyk asof ons nie een begrip het van hoe werk rechtsstaatelike, grondwettelike, democratie, ook ten opzicht van buitenlandse saken nie, en dan, vooral ook, dat ons het nie meer een ANC regering nie, ons de regering van nationale eenheid, en dit poort eindelijk een nieuwe protokool te skep, dat ons een beleid het, waar die regering van nationale eenheidse buitenlandse beleid is, nie die ANCse buitenlandse beleid nie. 12:01 Horelinde, hy het gesê na die bezoek, hy voel verkoek na sy bezoek in Gule, dat hy sy nouwe verkiesing moes aan deelneem het, hy geween. Wat is die praatjes daar op die grond oor NK? Ondersteen mense hulle? Hoe denk jy gaan hulle vaar in die verkiesings? Ek denk die groe debat vanwees of NK partij is one-hit wonder. 12:25 Ek denk, as mens kyk na die patroon in Kosovo Natal, het al hele paar tussenverkiesings verloor daar. Hierdie is die grootverkiesing, want jy sien as jy op plaatselike regering raadslede het, dan het jy moendelik toegang tot hulpbronne, en kan jou hande op die instrumenten van die staat kry. So, dit is een baie belangrike verkiesing vir die MK-partei, om te sien of hy sisteen kan uitbreid op grond vlak, en dit is die groot verskil, en so ek stem saam met Antoinette, dat miskien was het om te gaan vraag vir geld, Want om verkiesings te vecht is een verskrikkelijke dierstorie vir politieke parte. Je kan jou indink die al die logistiek en energie en mensenkracht en wat daarin ingaan. Ek dink die, in die weeskap waar ek is, ek dink die MK gaan sikkel. Die groot vraag is, kan hy buiten nataal en gauting waar hy bekies teen het, kan hy groei? 13:28 ek toefel, ek dink hulle gaan sikkel, want die MK-partei, sy beeld na buiten is ook, dis maar een familiebeesigheid, en nou het pa en dochter ook uitgeval met mekaar, en so, dis is baie onstabeel, dis op die oogaf lijk het soos een eenmanzaak, en dis nie een partei wat noodwendig vir hom onderhevig aan die demokratische processe, soos die ander groter partijen heen. 13:56 Antoinette, as hy sê, hy voel verkoek, en dat as hy nou in die verkiesing moet deelneem, sal hy wen, praat hy van homself of sy partij? Jong, denk jy, dat is een verskil in sy gemoed. Ek denk, hy sien die partij as een verlenging van homself. En kyk, hy is nie een jong man nie, as hy die dag nie meer daar is, nie weet die mens nie of die partij gaan voortbestaan nie. En het lyk asof hy enige iemand wat een bykie sterk raak binnen die partij, 14:26 weet, op een of ander manier van die persoon ontsla raak. Dit wentel alles rondom hom. En hy is vast berade om hierdie partij als instrument te gebruik. Goed, en dit is een interessante story wat mens nou zou dope en kyk of die parlement wel sal reageer. Dan, die hele land het die week tot stilstand gekom in aanwachting van wat mag gebeur op die 30ste juni. Die sperdatum wat organisaties soos maartje maartje gegeet aan onwettige buitenlanders om die land dan nou te verlaat. Die overhede was in staat om te keer dat sake, je weet, hand uitruk, en het is behoorlijk bestuur, en die groep het meer en deels vreedsam protest gelever, maar ten spuite daarvan het duisende migrante vir hulle levensgevlig weens die dreiggemeend, wat allermins vreedsame ondertoon gehad het. Rapport berug hoe die regering binnen vier dae ook een dorp opgerig het, wat 20.000 migrante kan huisvees, nou het het duidelijk geword het, dat daar een toestroomingse wees in Musina sy grenspos toe. 36.000 mense is reeds gerepatrieer, 15:22 So Erwin, hoe het jy die 30ste ervaar? Ek is nogal geïnteresseerd in die idee van ironieën. Nou, dit is ironies dat as ons dit nodig het, kan ons 600, 800 miljoen rand vind in die begroting om een grootskaalse politieteenwoordigheid en ander veiligheidsmachte te kan mobiliseer. en dan is daar politievoertuie en politiehering van een besondere aard en omvang. As daar voordierend mens geslachting is op die Kaapse vlakte, as gevolg van bende geweld, kan dit nie gebeur nie. So dit is ironies. Dit is ook ironies dat daar een soort dorp opgericht kan word binnen vijf dae, terwyl daar paie groot behuisingstekort oor die hele land voort. 16:19 aan die gang is en mense onder behagelike omstandighede woon. So, hierdie idee dat ons een oneffektieve en ondoeltreffende regering het, is nogal vir my nou interessant. In die sin ook dat, as jy gaan kyk na al die korruptie, om so korrupt te kan wees, gegewe al die regulatorische relings, die voorziening, kettings, bestuurs, wetgeving, moet die mens uitstekend wees. Nou, dit sê ook dat ons hier een humanitaire krisis van een besondere omvang het. Wat oor ek wel nogal baie dankbaar is, is dat verskillende geloofsondernemings het begin om hulp te verleen aan hierdie mense, ongedokumenteerde immigrante is onwettig en onrechtmatig in die land, maar as nog steeds een rechtsstaatelike, grondwettelike manier om hulle te hanteer. Een mens kan nie sommer hulle rechten nie, ons grondwet sê dat, daar is geldige rechtsgedeels wat geld, vir alle ingesetenis, nie net landsburgers nie. So, dis een interessante verskynsel hierdie, dat daar een vorm van, dat nou optrede is, om wetteloosheid te bestrijf, en dit is ook op zichzelf wetteloos. 17:45 En dan word die vraag, wanneer hierdie humanitaire krisis uitspeel, en mense geweldig zwaar krijg, waar is die wetstoepassingsbeamtes nou ten opzichte van die aanstichters van hierdie optrede, Ek is redelijk zeker dat daar politieke motive is, maar dat daar ook onrechtmatigheid en onwettigheid was in die aanhutsing tot in die optrede. En uiteindelijk, denk ik, is dit nog een jammerlijke mislukking van regeer en regeringsopsies in Zuid-Afrika. Ja, ons kan nie toelaat dat mense... 18:25 so behandeld word nie, en al is hulle onwettig en onrechtmatig, het hulle die recht op goeie proces, en goeie rechtsprocesse, om uiteindelik op te tree op een menselike manier. Harlind, denk jy, jy weet hierdie migranten, sal die land verlaat het, as daar nie die ondertoon van moendelike geweld was nie, hoe het jy die dertigste ervaar? Kijk, hier waar ek is, was dit maar, was dit rustig, ek denk, 18:53 Die kwestie van emigranten kom vir my neer op menselikheid. Ek het nou die voorrecht om nou al te kon gereis getal. En vooral in my reise op die continent is het vir my altyd so wonderlik hoe ek ontvang word dier mederafrikaans, of het nou in Marokko is of in Egypte. Hierdie gevoel van menselikheid en aanvaarding, so in groot mate, sak ek vanavond met kop en skaamte, en sê hoe ons, as Zuid-Afrikaans met ander mense omgaan. Ek verstaan die frustratie oor onwettigheid, maar ek ken ook baie mense van die rest van die continent, wat Zuid-Afrika-la-Hisco maak het, wat wonderlijke mense is. My pa het altyd gesê, mys kreeg goeie mense, en ek kreeg slechte mense. En, so onse omarming, as hy vooral kyk hoe die ANC in ballingskap, op die continent gefungeerd het, en hoe die continent vir arms opgemaak het, is dit vir my een groot bron van commerce. 19:59 Daar is my my ook geen twyfel, dat is sekere politieke partijen wat hierdie kwestie opbring, en dit is vooral ironies, dit is al, dit steek sy kop uit, vooral soos ons na verkiesings toe aangaan. Van partijen, politieke partijen gebruik hierdie kwestie om hulle eie, ek wil nie sê hulle eie beeld te blaasie om politiek te maak daarvan. As die mens bijvoorbeeld kyk, Suzanne, en kyk nou die sokkerwereldbeker, dis vir my ampe, so ironies ook, as hy kyk, hoe lik die Europese sokkerspanning, dis divers, wat een weerspeeling is, van die koloniale nalatingskap, en ons is een groot Humanity. Ek dink dit is waar ons moet gaan. Ek dink hierdie kwestie word uitgebuid door sekere politieke partie vir hulle eie kortstondige agendas. Jy noem dit nou, ek sien Sander Thansberg dat, jy weet die regering, een paar ministers, waar al sê, hulle sien Israelse hand hierin. 21:04 Man, ek het ook die bericht gelees, en die meest kan nie, daar is nog nie volklare bewys dat Israel achter doet. Ik wil nie, Engels praat is van een conspiracy serie, maar die groot vraag is, wie sit achter bijvoorbeeld March and March? Wie sit achter, wie is die, wat die president van Salga praat, as hy praat van die onstabiliteit in municipaliteit, dan sê, There is an invisible hand. So wie is die hand wat achter hier die anviering en anhitsing sit? Dit weet ons nog nie. Want het kost geld om hierdie type veldoogte te loods en van stapel te stier. Interessante vraag, denk ek, wat ek nog een bykie onderzoek verg ook daar, wat jy weet nou hoe die opper. Antoinette, hoe het jy die dertigste ervaar? Ek sien die Weermacht sal ook op bijstand wees, tot die einde van die maand sal daar weer protest opvlam. 22:00 Ja, San, ek is in Pretoria, en ek moest die ochend ingaan, na die middenstad toe, na die hooggerechtshof toe, om een saak te gaan, gaan rapporteer oor een saak, en, ek het voor die tijd maar besluit, ek gaan nie my eie voertuig gebruik, nie, ek het die Uber gekry, die Uber is interessant genoeg, dier een Suid-Afrikaner bestuur, en die straten was tjoep stil, dit was so stil, het was een droom om in die middenstad te rij, so, hier het baie min gebeurd, van die winkels was toe gewees, uhm, mys moet daarom vir jyself sê, die land het tot stilstand gekom, en die padvraagvereniging het bijvoorbeeld sommige maak en gesê hoeveel geld hulle bedrijf verloor het, dier dat eendagse werk eindelijk verloor gegaan het. So, op die oogaf, dink ek, die regering het redelijk goed gedoen om die probleem wat hulle self geskep het, dier nie die wet toe te pas nie, op die dag te hanteer, maar die vraag is, wat gebeur nou hierna? 23:00 Je weet, is al die mense nou uit die landtijd en daar is vir hulle vervoer verskaf, kom hulle nou maar na twee weke weer terug? Of gaan die wete nou constant en op die rechte manier afgedoong word? Maar die ander ding wat my bekommer is dat ons, ek denk Zuid-Afrika word toenemend geïsoleer van die rest van Afrika. Ek het vir oogende bericht gesien, ek weet nie of het waar is nie, want daar is so veel vals nie is. maar dat mense in Ghana optoeg gehou het tegen Suid-Afrika, tegen hierdie type optrede in Suid-Afrika, en dat hulle daar op andring dat een klomp Suid-Afrikaanse, wel, dat Suid-Afrikaanse maatschappie uit die land uit moet, weet, uit Ghana uit moet bad, vir hulle wil hulle nie meer daar heen nie. 23:51 Nou, ja, ek dink ons word geïsoleer, en dit kan heel moendlik wees, dat daar iemand hier achter sit, of het die Israelis is, ek het uit twee bronnen gehoor, dat het MK is, ek denk, een mens moet net besef, dat waar groepe of instanties jou land tyken, kyk hulle waar is daar punte van wrijving, en hulle byt dit uit, en hulle blaas dit aan, en ek denk, dit is wat hier gebeur, wie precies dit is, weet ek nie, maar ons is kweesbaar hier. Collega's, as ek net gauw nog twee gezikspunte, 24:26 Die eerste is, daar is een bekende Duitse theoloog, wat op een stadium geskryf het oor hoe die vervolging van mense in Europa in die tijd rond tussen die wereldoorloog plaasgevind het. En die baie besondere pathosreike uitspraak gemaakt het, iets in die orde van hulle het gekom vir die socialiste, ek was nie een socialist nie, en ek het dus niks omtrent het gesê of gedoen nie, toe kom hulle vir die communiste, en ek was ook nie een communist nie, toe kom hulle uit eindelijk vir geloviges, en ek was in sy geval, as Bonhoeffer, was hy waarschijnlijk een gelovige, en toe kom hulle vir my, en toe hulle vir my kom, was aan niemand om meer iets te sê, oor die feit dat hulle my kom haal het, So, hierdie goed het een manier om uit te brei, as jy nie een vorm van begrensing daarop plaas nie. En dan die tweede gezichtspunt is net, ek is nou al lang al bezig om te probeer om een hutsmerkbeweging te bevorder, binnen die Zuid-Afrikaanse context, as een sterk voorstander van die concept van Ubuntu. 25:44 Dink ek behoort ons een hutsmerk, openbare tekening, om te sê hutsmerk en op Engels waarschijnlijk is this Ubuntu? Hier is een klomp mense hier wat voordierend vir ons voorskryf op bijna voorskryflike weise of aanmoedig om met menslikheid in een Afrika-konteks op te treed teen oor die ander. En ek dink ons behoor dit uit te weis dat hier in Zuid-Afrika praat ons oor Ubuntu 26:14 Maar ons behoort eindelijk te vraag, wat beteken het werkelijk in ons samenleving? En ek dink, hierdie idee van een openbare veld toch, hutsmerk is dis, o boon, kan dat, ja. Ek dink, die groter, ek dink, van my, een van die groter kwesties is ook, dat ons kan nie een exclusieve Suid-Afrika hetie. Ek dink, ek wil weer terugkom na die eerste punt wat ek gemaakt het, oor menselikheid. is, is, is, is hierdie, ja, ons sê, ons is een christen nazi en een christen volk, nou die eerste aspek, of die eerste gebod te sê met jou naaste liefhe, soos jyself, en so, ons met een manier vind, ja, ons het groot armoede, ons het groot ongelijkheid, maar baie keer hoor ek ook die argument, dat sy Afrikaans wil nie die geleentede vat, wat buitenlanders wel wil vat, nie? En dan hoor ek ook, Op die ander kant, dat baie keer word buitenlandse burgers ingeneem, wat bereid is om vir goedkoper arbeid te werk. Nou, dit is ook nie heeltemaal recht nie. Die uitbuiting van mense van die rest van die continent, wat so desperaat is, dat hulle vat enige werk net om te oorleef. 27:32 Maar in baie kere is die werksektiek en die werkskultuur 27:37 ook anders as die van ons Zuid-Afrikaners. Dit is wat mense ook van my sê. Dit is een interessante standpunt, en my het dit gesê, Andoneit, iemand het ook die week gevra, as jy gevlug het uit jou land van herkomst om hier, en wat ons beskryf as baie slechte toestanden te kom leef, en dit so verkies, hoe slecht was dit daar waar jy vandaan kom, en wat moet daar die lande doen om hulle burgers in hulle land te hou? Ja, en die ander vraag is, 28:03 Vlug jy nou dier vijf ander lande, voor jy Zuid-Afrika toekom, of vlug jy naar die eerste land, wat angrensend aan jou land is. Daar is baie kwesties hier, Suzanne. Ek het afleveringsdienst gebruik gister, en die besteeder sê, of die afleverer sê toe, het is nou sy derde dag, hy is een Zuid-Afrikaner, hy is nou in dienst geneem, En die firma vir wie hy werk het gesê, hulle soek nou een klomp ander afleveraars, maar Zuid-Afrikaners, want jy weet, een groot deel van hulle werksmacht is nou uit die land uit. So daar is nog baie dinge wat uit hierdie gaan voortspreid en gevolge wat ons nog gaan sien. David Rood maak die punt dat hierdie buitenlanders, of hulle wettig of onwettig of nie wettig is nie, 28:56 hylle koop ook, hylle gebruik ook, hylle is deel van ons ekonomie, en daar is nou een klomp mense uit hierdie ekonomie uit. Ons sal moet sien hoe dit uitspeel verder, en waar die gevolge is. Want dit denk is nog lang nie voorbij nie, ook een story wat ons die hele tijd dopau soos dit ontvou. Dan nou, deellede het groot John Steenaus in sy bloed geëis na sy onderhoud met Nieuws 24 ledes zondag. Partijleiders het echter gesê nie, hylle is nie list vir die lang uitgerekte openbare gevechte wat sal volg daarna nie. Ramport berig verder dat partijlede om wel verklaar by die federale rechtscommissie die lichaam wat die partijse disipline hanteer, omdat hy meen, of hulle eerder meen, hy die partij in oneer gebring het. Steenhuizen het in die Nieuwsnieuwe voorartikel gesê dat die nieuwe leier Jordan Hill Lewis omverraaid uit Tony Leone, het voormalige deaarleier, gesê, sy communicatiefirma idealijers misbruik om invloed uit te oefen in die regering. Nou, Erwin, die partij is van mening dat hulle alle ondersteuning en aandag nou aan Willy Oukamp moet gaan om hom te help om die Beckenklausje probleem recht te stel. Hoe baie sê dit? 30:01 Die laaste punt wat jy maak, Suzanne, is belangrijk. Beckenklausjeer is een werkelike destruktieve kwestie in ons landbouw en in ons ekonomie. 30:10 en dit moet hanteer word. Ek het ook hierdie hele proces natuurlijk baie geïnteresseerd opgehou, en dit klink my toch asof meneer Steenhuis in so optreden nogal onhandig is. As die mens gaan kyk daarna, hy was een uitstekende orator in die parlement, op grond van sy vermoe om standpunte te berdeneer binnen die parlement, het hy die leider van die DA gewordt, Onder andere met, blijkt dit nou grootlomp goeie politieke advies van meneer Tony Leon. Nou in die proces het hy goed gevaar om die DA na een volgende vlak te neem en uiteindelik het die regering van Nationale Eenheid ook hierin getree en dit is een baie interessante dynamika in alle opzichte binnen ons politieke dynamika. 31:04 en het hy minister die hele pos gekry. Persoonlijk het ek van die begin af gegewe my aanvoeling, ek het voor verlede jaar, of verlede jaar, een of andere tyd met die Vrijstaat Landbouw, en die by een van hulle congresse gaan praat, dat meneer Steenhuisen nou ja, nie so gemakkelijk sal inpas by die groep boere nie. Hoe dit ook al sy, daarna Toe hy die politieke funksie uitskyf, het hy klomp dinge gedoen wat onhandig is. Hy het aanstellings gemaakt vanaf meneer Kabanak, deur tot by sy laaste ambtenaar wat die boere, wat eindelijk sy kiesafdeling is, beledig. Hy het klomp sake gehad met betrekking tot konflikte binnen die partij. En toe in een proces van argwaan, en met een mate van woede, opgetree, en die DA, toen nou aangeval, Nou, wat ook hier gebeur is, is dat die DA kan nie nou bekostig gegewe die verkiesingsdynamika, wat ons nou sien uitspeel in die plaatsverkiesing, om hierdie goed te hoog aan te vuur nie. 32:20 So, dit was my interessant in een gesprek, nou die ochend, oor monitor, met meneer Bjorn Hieloos, dat hy gesê het, hy gyn, vir meneer Steenhuizen om so bykie kwaad te wees, my moet daar oorkom, en hy moet beginne werk, aan sy nieuwe portofelia. Maar, ek sê weer, meneer Steenhuizen so optrede, het nie, een vreselike goeie boodskap, oor sy vermoe, om te regeer, en diplomaties op te tree, uitgestuur nie. Hy het miskien maar, sy politieke sentimente, wat gebaseer is op, vorme van, nou ja, argwaan en vergelding uitgespeel, en dit is nie tot sy voordeel, of tot die DA'se voordeel nie. Erwin, het Stenhuys in rechte geval, of was hy rechte so onhandig? Ja, ek denk dat een mens moet nog een dimensie bijbring, terwijl ek die geleentheid nou het, en dit is, as jy een minister word in een departement, waar die ANC'er sy ambtenare nog ontplooi is. Ek het net al gesê talentvolle ambtenare, ons het dikwils die idee dat hulle onbevoeg is en korup is, en tot een mate is dit waar, maar hulle is waai talentvol in die politieke spel. Hulle verstaan nie die scheiding van staatsgezag en staatsmacht nie. 33:51 Dan is daar een ander element, jy moet uit die aard van die saak, gaan kyk in wiese belang tree op, want die ambtenare, en dit het meneer Oukamp ook gesê, hy sal verseker moet gaan kyk hoe hy die ambtenare binnen die departement hanteer. So, meneer Steenhuisen het nie goed gevaar in die regeer funksie nie. Hy was as een debatvoerder en leier in die parlement effectief. En dit denk ek is iets wat politici in die leiderskap en regeer funksie leiderskap boer te leer. Dit beteken nie omdat jy een goeie politiekus is, gaan jy een goeie regeerkunde gewees en uiteindelijk goed regeer nie. Meneer Steenhuisen het een klomp dinge hier verkeerd gekry en in die proces 34:47 het die DAA besluit, ons kan nie nou verdere skade berokken nie, en is een soort van een skadebestuur situasie wat nou binnen die DAA nie gang is. Harlind, hoe groot is die skade aan die verkiesingsveld toch hier, denk jy? Erwin gebruik een interessante woord om het te beskryf, onhandig. Ek denk die DAA skrik wakker, dat hy is maar net so'n moderne politieke partij. Ek het vooral gesê, Jacob Zuma is uitartend, Ek denk, John Steenhuisen weet precies wat hy doen. Ek weet daar die onder die toestaan, het hy geweet wat hy wil sê, en dit is goed bereken, dit is die resultaat wat hy wil hee. Daar is by my geen twijfel, dat hy die partij in onheer gebring het. As hy kyk na die optrede, Een politieke, dit is nie protokol vir een voormalige politieke leier om die veil wasgoed van die partij in die openbaar te doen. Jy sal nou net voor jyke zoome gegaan het, jy het ook onderhoud toegestaan aan die SAIK wat jy gesê het, maar wat het ek gedoen? 35:51 Nou toe ek daar die onderhoud kijk van John Stienhuisen, het ek ook daar die gevoel gekryf van, maar ek het niks verkeerd gedoen nie, en ek is verskyf, maar dit is die realiteit van die politiek. 36:04 So die DA is ook een partij met fakties, met belanghebende mense wat elken een stikkie wil hee van die politici, wat een baie noue verbindings het, ook met bezigheid, net soos enige politieke partij. So dit is die realiteit van die politieke partij. Dit het me echter verbaas dat hy dit aanvaard het om, in Engels praat hulle hierdie demotion, na een adjink minister, dit is ook, denk ek, een manier om hom te wees wie is rechtig in beheer, so dit is ook, dat is by my geen twyfel, dit is Jordan hier loos, sy manier om hom te wees, dat jy moet my nou doen soos ons sê. So, dit is die realiteit van my, van die politiek die dea is, net soos enige ander politieke partij, gevul met fakties, met belangen, nabie en bezigheid, en nie altyd so skoon as wat hy die ander partij wil uitmaken. Antony, jou indrukke van wat hier gebeur? 37:13 Ja Suzanne, ek dink nie, Steenhuizen het omself of sy partijigens gedoen nie. Ek dink hy het sy pad voor en toe in die partij bemoeilik. Je weet, as jy in soe situasies en jy bly stil en jy werk baie hard, dan kan jy nog jyself, soos die Engelse sê, reinvent. Je weet, jy kan terugkom en dat ek sterker terugkom, dit gebeur. Maar as jy op so'n manier optree, weet ek nie hoe dit voor en toe gaan nie. En ons het toch nie die einde van hierdie ding gesê nie, want hy het nou vir Tony Leon geïmpliseer in Tony Leonse firma. En daai ding is bezig om momentum te kry op die nieuwstoneel. 37:56 Daar was een verskrikkelike agressieve onderhoud op 702 wat Clement Manjatella met, ek kan nou nie die manse naam, maar die uitvoerende hoofd van Resolve Communication gevoer het En die ding krijg nog kleinkies, jy weet, dit word vergelijk met Mel Pottinger, ten rechte of ten onrechte, en daar is nou van die burgemeesters, wat ook, like my, laat blijk dat hulle gevoel het, hulle was onderdrukt, Herman Mashaba, maar goed, hy het ook ook sy eie beil te slijk, ek het die opskrif gesien, dat Solim Simanga blijkbaar ook iets in die lijn gesê het, So die ding, hoe groot die skade is gaan afhang van hoe lang hierdie nou aanhou, en of die DA in staat is om, je weet, die gesprek in die andere richting te stuur en te werk aan sy verkiesingsveld toch. Dan sien ek, ja Harlin? Kan ek wie sê, ja, soos, ek denk, Erwin het voorin gesteet, dit wat rapport sê, 39:01 een mens sal glo, sal dit nie verkiesingjaar wees nie, dat die mens sal verwacht, as die partij ernstig is met eenheid, dat hy die van Steenhuizen voor een disciplinaire verhoor bring, en sê maar, jy kan nie dit doen, wat jy gedoen het nie, so dit is ook om ek sê, as ek na die onderhoud kyk, en die leeftaal, en die wat hy sê, was dit, dis a doelbewusse strategie, en het stier een doelbewisse boodskap uit, dat hy is nou die slagoffer, en dat hy, daar was van hom, seker beloftes gemaakt, wat nie gehou was nie, en wat sê dit van die integriteit van die nieuwe leiderskap, so die realiteit van een faktie politiek, dit is my deel van hierdie politieke spel, die politieke tango, ek sal vir jou wees, en kom ek kyk, wat gaan jy nou doen? En jy weet wat slag is, Suzanne, is dat 40:02 Dit kom nie lang na Dion George eigenlijk maar die selfde ding gedoen het nie. Hy is verweider en toe hy ook vuil was goed gewas, dit is glad nie een goeie, dit lyk nie goed vir die dee aan nie. Het is ook interessant net op die punt hoe hier gevoeligheid relatief is. Ja, skielik is hier een klomp hier gevoeligheid. 40:28 en gewoonlik is daar in stede daarvan, een klomp hartvochtigheid, maar nou is hier gevoeligheid, het hang me af of het my raak of nie, daar is nie veel van doen en nie anders, soos jy aan jouself gedoen wil heen nie, en dan het miskien die punt, in die politiek, nee, so die oppositie oorkant jou, jou rechte vijande is achter jou rug, 40:47 Oeh, ja, mooie stelling daar. Maar intussen is boere steeds geverstreed, omdat die wetgeving wat hulle toelaat om beesten binnen 42 daal weer te kan verkoop, nog nie in regeringskorant gepubliceerd is nie. Dit is natuurlijk back and close here verband. Die huidige wetgeving sê dat boere tot die jaar moet wacht van dat die laatste dier geënt is, voordat die dier weer verhandel mag word. Die landbouwdepartementse directeer-generaal Mukitsa Ramadzondi sê dat die wetgeving wel prioriteit is, maar dat daar een proces is wat gevolg moet word van verkryging voordat dit gepubliseer kan word. Dan is daar 40.000 rand wat betaal moet word voordat dit nou uiteindelik gepubliseer kan word. So Erwin, mens kan dan nou nie help om te wonder of hier nie een evense moedswilligheid is van die departementse senior ambtenare af nie, want is hierdie dan nie geklassificeer as een nationale ramp ter die president nie en moet dit dan nie meer met meer dringendheid beëen word nie? 41:35 Tijdens die oorgangstijd het ons destijds, bij die universiteit van Stellenbos, navorsing gedoen en een bykie gesprek gevoer oor wie baat en wie verloor onder een nieuwe scenario. En het was toe al baie duidelijk dat boere in Zuid-Afrika, saamgesteld soos hulle is, waarschijnlijk in een nieuwe bedeling, en dit is toch ook nou nie so vreemd nie, baie invloed gaan verloor, en daar is in die land ook een klomp ander groot politieke kwesties wat saamhang met goed soos onteidings onder vergoeding, grondverdeling en herverdeling, en die ambtenare binnen die departement van landbouw het nie die selfde gevoel oor boere as wat John Steenhuis in het nie, en die Vorige minister, John Steenhuysen, het nie diezelfde gevoel teen oor boere as wat Willie Oukamp het nie. Die implikatie is dus dat waar die ambtenare een groot klomp regulatorische machtsvermoe het, gaan hulle dit ook omdat hulle kaderontloaide ANC ambtenare is en nie ambtenare van die regering van Nationale Eenheid nie. 42:54 Dit op verskillende maniere gebruik om die agenda van die ANC en uiteindelik die groter kwesties soos hulle dit inskat, dis nie normale politiek te speel, maar as groot mag en bevoegdheid, en ek sê weer, ons maak soms die fout om te dink, dat die die kaders wat ontplooi is, net onbevoeg en korup is, hulle is uiters gesofistikeerde, gebruikers van die bevoegdhede, om hulle eie belang, en die belang soos hulle dit sien, te dien, en daarom weer eens, en by herhaling, die regering van nationale eenheid, in enige verdere opzet, sal behoorlik geconstituëer moet word, Misschien net in die verband, wat ek sien in Nederland en Duitsland, is het neem weke en maande om een behoorlijke regeerakkoord op te stel, voordat die koalities aanbewind komen. En dit is iets wat in die toekomst behoorlijk gehanteer moet word, so dat jy een behoorlijke ooreenkomst krij in Nederland, noem dit een regeerakkoord, voordat die regering dan verder optreeg. 44:10 Horlind, hoe voel jy word jylle ramp hanteer? En ageneem die prentje wat ons nou allemaal het van die departement, nadat die brief uitgeleg het? Ek denk, ek denk, voedsel, as jy met groter organisaties praat, soos bijvoorbeeld Food for Mzansi, met eiwe prijs, hulle beklemtoon die belangrikheid wat die landbouw speel en die hele groter prentje. Dit is meer as landbouw, het gaan oor voedselveiligheid. Ek dink wat my baie frustreer, baie keer met ons staatsdienst, is hierdie gebrek aan dringendheid. Ons er nou geseen met die 30 juni was daar een dringendheid wat ons gaan gepraat het. En so baie keer weet ons wat ons te doen, maar daar is een traakmenieachtigheid. 44:53 En ek is bieke baie ver van die landbouw af, maar die kwestie van back and close, hier kom nou al die hele geruime tijd aan, en het lyk nie, daar is ook die wil om daarmee te hanteer nie. En dan, laatstens, ek denk nie, die minister, die voormalige minister, was een goeie, in Engels sê, jy was in a good fit, vir jy die, ek denk, hy het nie recht gekry om, om, om passievol genoeg, en met die groter gewilligheid die probleem aan te spreek nie. So die probleem gaan aan, ek ken nou nie so weinig die technische aspekte nie, maar vir my, as buitenstaander, lyk dit daas nie a dringendheid om hierdie probleem aan te spreek nie. Antoinette, wat my of jy van gebeur het daar, en is duidelik dat die sektor so al vertrouw verloor het in die departement? Ja Suzanne, ek denk dat my net een bykie dit prakties maak. Jy weet, 45:49 as jy nou, as boer, jy is nou een beestboer, miskien een bestaansboer, met een klompie beeste, maar jy is een beestboer, en jou dieren het nou die siekte opgedoen, jy het hulle ingeënt, dan moet jy een jaar wacht, want jy het geen inkomste, vir die hele jaar nie. Denk nou maar net, wat sal met ons als salaristrekkers gebeur, as ons vir een jaar nie inkomste het nie. En die ding, wat nou in die stanskorant gepubliceer moet word, verminder dit na een maand en een half, 42 daal. So, jy kan dalk nog oorleef, as jy net 42 daal moet wacht, maar jy gaan definitief nie oorleef as jy een jaar moet wacht. En dis wat hier op die spel is, dit is wat so verskrikkelijk dringend is vir hierdie boere. 46:37 Een mens moet een rechtig begrip hier daarvoor, en nou het jy te doen met ambtenare, en dikwels gebruik ambtenare die wetgeving en die reels, om achterweg te kryp, en om processe te manipuleer, daar is ook voorsiening in die wet, vir noodsituaties, en dit kan gebruik word, en ons sien hoe dit baie keer gebruik word, wanneer daar nie noodsituaties is, maar, jy weet, wanneer daar nou, iets rechtig dringend is, dan sê hulle ook nie, maar ons moet nou nog die proces, en die proces gaan, 47:12 Ek dink nie, dit is een goeie verskoning nie. wat hulle meen rasgegronde wetgeving in Zuid-Afrika, hoe dit uitgefasseerd kan word. Hulle wil hee dit moet systematies vervang word met lastgegronde maatregels om armoede en waarkloosheid te help verlig. Die groep sê ook vijf vraag aan die Amerikaners vraag. Die vraag dat Amerikaanse maatskapie nie aan swaard ekonomische bemachtigingsregels moet voldoen die eindomsrecht in Zuid-Afrika wat beskermd word. 47:53 wat plaasmoorde as een prioriteitsmisstand beskou moet word, die keelde boer kreet wat veroordeel moet word en Zuid-Afrika'se politieke onverbondenheid wat getoon moet word dier nie met lande soos Iran te meng nie. Erwin, dit is belangrike pinte wat uiteindelik kan help om die hefings wat op ons ingestel is te lig, maar is dit die rechte groep wat dit gaan bespreek het? 48:12 My standpunt hier oor is consequent. Ek is rechtsstaatlike grondwetlike demokraat. Ek verklaar die besondere ingesteldheid deurgaans en ek probeer om het so consequent as moeilijk onder moeilike omstandighede toe te pas ook in ontleding. En die eerste punt daar is, as mense binnen die certificanse rechtsstaat die rechtheid op een vrijheid van mening, dan het hulle die recht om het uit te spreek, solang as wat het wettig en rechtmatig is. Dis as die groep, en mens het jou eie standpunte oor bepaalde groeperinge in die samenleving, Maar alles uit Afrikaans is die recht om te praat met ambassadeers. President Zuma het dit nou ook gebruik, en op een manier wat ons wel kritiseer, omdat hy dan in die omgeving is van een klomp misdadigers, wat voortvluchtig is. So, dit is die goeie recht van die groepering om te praat met die Amerikaanse ambassadeer in Zuid-Afrika. En dit boort hulle dan in staat te stel om hulle agenda daar te stel. 49:26 Daar is in elk geval, een agenda van die kant van die Amerikaanse regering, wat beinvloed is, dier invloedreike mense, in hulle terme, en hulle het die besluit om, vir wie wil hulle luister, en vir wie wil hulle nie luister nie. Wat ons wel weet, is dit is ook een machtsspel. Mens kan nou maar besluit, of jy, eh, met een van jou grootste handelsvernote, en onder die toestanden waar die Agua proces motorvervaardigers hier aan die gang gehou het, of jy dan uiteindelijk die mense wil kwaad maak, as jy beginselstandpunten daar oor, en die beginsels consequent toepast, dan moet jy dit seker maar doen, en die gevecht optel met jou handelsvernote, maar allemaal het die recht om aan die debat deel te neem. 50:22 Net een interessante persoon, eenhoek wat verskillende komplekse hoeken op die betrokke story, en daai hoek is dat uiteindelijk is dit interessant om die onderscheid te tref wat ek nou ook by herhaling weer gehoor het, en dit is Suid-Afrika's buitenlandse beleid, is ons onverbonde of neutraal want het lyk asof ons daar anslaag om met lande soos Iran, Noord-Korea, selfs Kiba, verbintenisse te hee, en as ons onverbonde is, kan ons het sekerlik hee. Maar neutraliteit sou eindelijk beteken dat ons soos Swoetse land, baie meer neutraal is ten opzichte van ons, van ons uitsprake, en sê ons kies nie eigentlik kant nie, dis baie duidelik, dat ons is verseker, in termen van die eerste associering, nie neutraal nie, ons mag dat ook onverbonde wees, maar dis een gecontextualiseerde, en waarschijnlijk, in een sin, gecontextualiseerde, in termen van, die belangen van die ANC, concept, so, dis een ingewikkelde saak, Maar ons moet dan maar besluit of ons die VSA, wat ook as hoeverijne status en kan doen wat hulle wil, kan affronteer tot in die oneindigheid en uiteindelik dan denk dat dit gaan vir ons voordele inhoud. Ek vermoed dit gaan nie so werk nie. 51:54 Harlin, wat denk jy van hierdie groepse besoek, en spesifiek dan ook die planne wat loop die tafel gesit het om armoede te verlig, of denk jy dat hierdie besoek nou weer een lat kan word, waarmee een of ander groep die regering geslaan kan word? Jy kan nou van solidariteit en afgevoering van die organisatie sê net wat jy wil, maar alleen die vermoe om hulle self te organiseer, 52:20 en dit recht gekry het om die oor van die sekere faktie binnen die Amerikaanse politiek te beinvloed. Ek denk wat bekommerd is, is dat die ander narratief word nie genoeg gehoor nie. Die groep Arabes was meestal wit Afrikaansprekende Zuid-Afrikaanders, en baie keer lees ek en hoor ook ander wit Afrikaansprekende Zuid-Afrikaanders wat tegen die groep praat, maar blijkbaar nie die vermoeid om hulle self so te organiseer nie. En so, wat nodig is, is hierdie narratief, Zuid-Afrika is die meest ongelijkste land in die wereld. As jy sê, zwart economische bemachtiging werk nie, hoe maak jy om die economische gelijkheid te kry in hierdie land? Hoe het hierdie interne groep ook gesprek met die breed Zuid-Afrikaners? 53:13 oor hoe spreek ons dan economische bemachtiging van die meerderheid aan. So die kwesties wat op die tafel is, is belangrike kwesties. Die feit dat swaartekonomische bemachtiging net vir een klein elite verwerk is waar, maar die beginsel van swaartekonomische bemachtiging, die beginsel van verdeling van die landse welvaart, Die feit dat soveel Swartse Afrikaans nog steeds aan die economische achterspeen suig, hierdie kwesties word nie recht op die agenda geplaasd. En so, dit is hierdie groepse recht om te vergader met die Amerikaners, maar ek Ek denk, een mens wonder kliphart, waar is die ander Witse Afrikaanse groepering, wat nie saamsteem met hierdie groep nie, waar is hulle stem? Hoekom hoor ons dan so min van dit? Hoekom is hulle dan nie georganiseerd in een manier om hierdie narratief te bevraag tekenen? So, ons het komplekse probleme in hierdie land, En die mens wonder of hierdie gesprek dan met die Amerikaners nie verdere politieke polarisatie gaan teweerbring nie. So, ons moet anoppraat met mekaar, maar hierdie narratief, dat hier is wit genocide, is nie waar nie. Dit is van alle waarheid weerlee, telke male, maar hierdie ander stem word nie gehoor nie. 54:46 As ek gauw Suzanne het, na my mening, een wesentlijke filosofiese, conceptuele vraag kan stel. Wat belangrijk is, is dat binnen een samenleving, moet een mens waarde of voorspoed skep en verdeel. Jy moet het skep en het verdeel, en jy moet het ethisch en effectief doen, As jy echter nie waarde en voorspoed skep nie, het jy niks om te verdeel nie. As jy dit oneffectief en onrechtmatig of eindelijk onethisch skep, dan is dit korruptie. Dan word die vermoe van die staat om welvaart te skep, as het ware uitgehol, en skep die staat nie welvaart nie, maar skaarsheid. En as die staat skaarsheid skep, dan word die mededinging verminderd beskikbare hulbronne, groter, dier mense wat reeds arm en ongelijk lewe. 55:46 So, ons groot probleem, het te make, ook, die weselike probleem is, dat die, die, die staat in Suid-Afrika, ek herinner my, dat ek op een stadium, in die oorgangsjare, hier in die neentiger jare, onder dier een brug geruid het, in, in, Sout-Rapiet, ah, hier is ons een stuk graffiti, wat my baie getref het, want ek, ek het daarmee saamgestemd, Die stik graffiti het gegaan oor die herhaalde toestande van die verklaring van een noodtoestand in Zuid-Afrika. En die stik graffiti het gesê, this state is the emergency. Nou, ons staat is eindelijk die noodtoestand. Ons sal moet gaan sit in baie diepe sin oor hoe skep en verdeel ons. Ons moet verdeel. 56:42 Maar hoe skep en verdeel ons welvaart, nie skaarsheid nie, op een effectieve en ethische manier. En korruptie en onbekwaamheid gaan ons nie help nie, want dan skep ons skaarsheid. En uiteindelik, as daar net skaarsheid is, dan ding ons met elkaar mee verminner en minner, totdat Hobbes' voorspelling waar wordt, en dan krijg jy een oorlog van allemaal tegen allemaal, en dan sê Hobbes, interessant genoeg, dan word die lewe, solitary nasty poor bruties and short. Ja, maar Erwin, as ek nie daar kan inkom, ek dink die narratief dat die staat nie korup was voor 1994, moet ook nie Korruptie is hier na 94 vernomen. Met alle respect, ek en jy, kom ons een lang pad. Ek dink, jy het my dit al baie oor sê. So die punt is, die staat voor 94 was meer korrupt, dan sien wat ons waarschijnlijk nou het. Maar dit kan toch in die staat wat nou korrupt is, rechtvaardig nie. Ek sê nie dit nie. Ek sê, as ons kijk na welvaart skip, as die mens kijk hoe welvaart geskip was, 57:55 voor 1994 op die rig van goedkoop arbeid, en dit is wat ek sê, ek denk nie ons het die economische welvaartverdeling dringend het in hierdie land nie, en ek denk, dit is die gesprek wat ons om die tafel met mekaar moet praat, en sê, goed, as ons sê, hoe het ons dan hierdie, want jy weet, sê dat 1994 speelt Swartse Afrikaans nog net ketchup, Hy kom net nie naderie. Die staat val op soveel vlakke die gewone Zuid-Afrikaaner. Het sê dat onderwijs, het sê dat die maatschap, het sê dat economische bemachting, die staat, ek stem 100% met jou saam, is in een noodtoestand. 58:36 So, wat sê dit van burgerlijke samenleving? Moet baie van hulle self beter organiseer. En ek dink, dis die lesse van my in die Afri Forum Solidariteitbeweging. Die vermoe wat hulle het om hulle self te organiseer en om dan een gewillige oore te kry. Of ons, nou sê hulle praat leens of die waarheid, hulle het die vermoe om hulle self te organiseer. Voor die sleetelkwestie in hierdie land bly, die verdeling van economische welvaart 59:05 ten ginse van alle Zuid-Afrikaners. En dit van my begin by opvoeding. Arlen, in baie gesprekke waarby ek en jy betrokken was oor die jare, is het ook so dat ons veroordeel die apartheid staat, maar ons sal nou moet gaan kyk na een nieuwe agenda om te sê wat het gebeur in termen van die vernietiging van waarde ook na die apartheid staat, as gevolg van rampspoedige regering, en dis eindelijk, ek ontkom nie, die narratief kan ons sekerlik ook ophal, want dis is een vorm van hindsight, en dis ook goed, om dit dan te doen met insight en foresight, ons moet daar oor praat, maar vir die oomlik het ons 30 jaar van rampspoedige regering, en ons moet dit herbesin, ons moet daar oor herbesin. Antoneet, 60:02 Ek het heeltemaal een ander invalshoek hier, Suzanne, ek stem saam met wat die collega's gesê, maar weet jy, toe ek nou die ding so bekyk, toe denk ek, hoe die situasie verander het, ten opzichte van Amerika, van die vergadering in die Witthuis, toe President Trump vir President Ramaphosa so in verleendheid gestel het, met die video wat hy gewys het in die... u weet, sy uitspraak oor een wit volksmoord. Seder dien, of kom ek sê, in die stadium was Amerika, hierdie groot land, sterk, amper, ja, die sterkste land op die aarde, met die sterkste weermacht op die aarde om te leen, en dit het, wel, ek weet nie of ek verkeerd was, my gevoel, ons is nou een van die lande wat uitgezonder word, om nou dier hulle geteikend te word, of dier hulle recht gesien te word. En sederdien het Iran eindelijk Amerika'se flerke tot een mate geknip. Amerika'se bluf is geroep in die Midden-Oeste, hy kon nie die veiligheid waarborg wat die Iranse bierlande gedink het, hy gaan waarborg nie. Hy het tarieve wild en wakker links en rechts uitgedeel, dit was nie net Zuid-Afrika wat daar aan die kortste eend getrek het nie. 61:28 en van sy grootste bondgenote, soos Canada, het China toegegaan om te gaan onderhandel en nieuwe markte te soek. So ek dink die Amerika wat nou, wat ons nou mee praat, of wat die Solidariteitbeweging en die ander partijen mee gaan praat het, is nie jyltomal diezelfde Amerika as wat, as toe die gesprek begin het, daai tyd nie. En ek wonder of meneer Bouzel dit jyltomal besef, hy het uit een tweet gepubliseerd, kort voor hierdie, oh ja, baie onlangs, waarna is uit Afrika uitgeskeld het, omdat ons dit nou waag om met Iran en met China te praat. Maar ek dink die hele wereld praat met China, en Amerika praat ook met China, Amerika praat ook met Iran, daar is dan sprake dat Amerika nou een klomp geld beskikbaar gaan stel vir Iran, vir haar opbou. So, ja, dit is net vir my interessante perspektief, ek dink 62:28 Die Amerika wat ons destijds gesien het, is nie heeltemaal meer so groot en glansrijk as wat het toe was. Het is een baie interessante punt wat jy maak en wat dan ook hier gebeur is, is dat die kwestie van die heffings, die tarieve, daar nie ook net in die achtergrond in verdwijn, sonder dat enig iemand daar iets doen nie, want ons het soveel ander dinge in Zuid-Afrika wat gebeur. Maar gepraat van Amerika en Iran, die in Iran is die begrafnis van die voormalige iraneseleier Ayatollah Ali Khamenei aan die gang en roubeklaas is kwaad, omdat hy dier Amerika vermoor is en hulle wil wraak neem. 1000 mense word by hierdie geleentheid dan verwag oor die david strek. 63:06 Intensin, hier is daar nog vrouw oor sy opvolgers, sy sien Ayatollah, Motaba, Kamenei. Hy is nog nie in die openbaar gesien nie en dit laat nou vrouw ontstaan oor sy gezondheid. En Arwin, die vraag na wraak in die groter context van die vrede, soor eenkomst is in die twee lande, kan vrede bereik word? Een mens moet gaan kyk na die basisse, kom ons sê, die aard van state, nee. 63:32 ons het grondwettelike, rechtsstaatelike democratie, wat minder of meer suksesvol is, om die ideale van sulke modelle na te streef, dan het een mens ook state wat die ideale het, bijvoorbeeld in Amerika is daar klomp dinge wat nou gebeur, wat waarschijnlijk nie, gedoog gaan word nie, ons wil maar sien wat word in die middeltermijn verkiesings van meneer Trump sy steen, en wat gaan die Hobe in Amerika oortijd met hom doen, en hoe hy uiteindelik dan ook sy macht gaan verloor, hy kan in elk geval in termen van die grondwet van die VSA nie nog een termijn dien nie, so, hierdie goed is nie binair nie, sommige goed kan tegelijkertijd waar wees, net in verskillende contexte, so dit is een interessante kwestie. Nou, wat ons nou het op die oomlik, is dat Iran is een baie sterk theokratische staat, een staat met een baie sterk inspraak van een bepaalde geloofsgroepering, en dit het een een motiveringswaarde binnen die staat, en daar is ook binnen Iran groot afvalligheid. Ons weet dat daar onstabiliteit in die staat was, kort voordat meneer Trump daarin geslaag het om die groepering te consolideer. 64:55 Die optrede van Amerika en Iran het eindelijk, saam met een klomp ander ding, dinge die Amerikaners groot skade aangedoen. Dit is klaarblijkelijk nie een suksesvolle veldoog gewees, wat Amerika daar gevoer het nie. Dis, by implikatie is dit so, Antoinette is recht, Amerika se posiesie van macht en invloed, het verseker, na my mening, verswak, maar het beteken nie, dat het nou, een soort lam-eend-status nie, een flauw-makou-status nie. Amerika het nog baie macht en bevoegdheid, in termen van hulle vermoe. 65:33 Wat ons dus het hier, is, dat daar is een hele nieuwe wereldorde verskuiving, ten opzichte van, en daar is, jaren lang al sprake, dat daar wegbeweeg word, van die idee wat ons vroeger gehad het, van die, tijdens die kouwe oorlog, van twee dominante state, of groeperinge, hier is een opkomst, van een verscheidenheid vorme van state, wat op hulle eie weises optree, in termen van die belang wat hulle het, en het sluit aan by een vorige punt, ook wereldwijd, is dat toenemende skaarsheid, en is daar meer mededinging vir hulpbronne, en die mededinging vind plaas onder omstandighede waar daar reeds groot ongelijkheid en armoede is, en uiteindelijk is dit die vraag of hierdie bedeling volhoudbaar is. As ek eerlijk is, en ek het scenarioontledings gedoen, dan is daar die woordelijkheid binnen 30, 40 jaar, die alkalyptische uitspeel van een bepaalde skaptoe. 66:39 Goed, Harland, wat maak jy vandaan oor eenkomst is in Iran en die VSA? Gaan ons om kan bereik as bijvoorbeeld die opvolger ook nie by die onderhandelingen betrokken is in jou synom nie? Ek denk die groot kwestie is, ek denk die Amerika het nie gekry wat die boel gehad het in Iran nie. Ek denk, hy sikkel om, vir Donald Trump gaan dit oor, jy weet, die wener neem alles. En ek denk, daar is oor my geen twyfel dat Donald Trump in Amerika onder sy leiderschap is meer een polarisator. Hy verdeel juist of vir ons of tegen ons. En so sê, daar is ook een groot, in Engels julle, een contradiction in die hele proces. Want praat hulle met praat enige ander land met China byvoorbeeld, dan is jy die vijand, maar Amerika wil maak en breek soos hy wil, daar is by my ook geen twijfel, dat die idee van die Amerikaanse macht, the American Empire, ek weet hierdie jaar vir ons, vir die 250 jaar van die Amerikaanse staat, en onne Donald Trumpse, the American Dream is back, ek denk daar die droom, 67:53 die, ek dink daar die droom is onder betreiging. Ja, Antoinette, jy het ook verwijs na, jy weet, die feit dat Amerika is nie, maar die sale Amerika is voor die oorlog nie, hulle vier na hulle 250ste bestaansjaar die afloppe naweek, en Donald Trump sê, luister, maar die Amerikaanse droom is terug. Jong, ek weet nie of die droom dat ek in nachtmerrie gaan raak nie. Kijk, een mes wat, soos een, 68:20 Erwin gesê het, Amerika is nog steeds een baie grote machtige land, maar hy is, dit lyk of hy bezig is om sy macht te verloor. Ek dink Amerika het ook sy hand oorspeel, dier die dollar te gebruik as een wapen. Je weet, die dollar, of, Amerika is een sterk posities gebouw op die dollar wat in internationale handel gebruik word. Maar, toet hy begin met sankties, eh, teen verskye lande, hy die sooft stelsel gebruik as een wapen, en lande het net eenvoudig begin hulle losmaak van die dollar, en dit gebeur toen niemand, dit gebeur nou ook in die straat van Hormuz, waar Iran met Johan betaal, of met kriptogeld, of betaling aanvaar vir olie, So, ja, ek dink die Amerikaners het hulle hand nogal op een paar plekke oorspeel, en hulle word toenemend, dink ek, beskou as onbetrouwbare vernoote, handelsvernote. Jy weet, kyk, weer eens, Canada, ek dink jy, daar is een voorbeeld van een land wat meer eens was met Amerika as Canada nie. Dit is Ja, ek denk hulle het, kultureel is hulle na aan mekaar, en wat handel betref, was hulle ekonomie baie geïntegreerd. 69:47 En Donald Trump het hulle vervreem, hy beledig links en rechts, en ja, hoekom gaan een land, allemaal gaan nie noodwendig in die openbaar opstaan en terugskel nie, maar hulle kyk waar kan hulle liever ander handels van hoek te kry wat hoopelik meer betrouwbaar is. 70:09 om nie terug te kom tot die begrafnis van die Ayatollah, dit is nou nogal interessant, dit is nou begrafnis wat 6 dag aan dier, die begrafnis self van blijkbaar dinsdag plaas, maar dit is nogal baie sterk televisiebeelde, groot getalle Iranese wat by mekaar kom, dit skip die indruk van een land wat verenig is, en dan nou hierdie 5 kiste wat daar is met die die ene is een ou klein kussie van die Ayatollahse veertien maande ouwe kleinkind. Dit grijp die mens nogal aan die hart, en ek dink die Iranese kry hier baie punte vir hulle communicatie, en die beeld wat hulle uitstuur van een sterk enig verenigde land. As ek dit gauw beeld kan gebruik, die tektoniese platen, 71:09 van die wereldorde is bezig om te verskuif, as gevolg van groot krachte wat afspeel, wat dikwels die idee van leiderschap oortref. Hier is diep systemische dynamische veranderingen wereldwijd aan die gebeur, en dit skep eindig een nieuwe sel voorwaardes, wat in wereldorde gaan uitspeel, en dan het ons ook nie genoeg van, kom ons het dan nou maar, een vorm van gesaghebende besluitneming, om al die verdeeldheid te hanteer nie. So weer eens, ek dink ons is in vir besonder interessante tyde, in die volgende 15 na 20 jaar, met die uitspeel van die hele aantal scenario's. 71:59 En voordat jylle heeltemal laat gaan, daarie een thema waarin jy so belanggestaan het, Erwin, Tony Metro, wat natuurlijk in die nies is oor twee stories, die gatingse allier van Finansies, het hulle uitgevies as een meter met die meeste onhelelmatige spandering in die provincie, 12 miljard rand is die cyfer waarvan gepraat word. Intussen probeer die Alliantie en die Metro steeds om sla te raak van die municipale bestuurder Johan Mettler. Die FVF het 21 klachtes tegenomgemaak en aan die burgemeester gestuur. Die klachtes sluit en dat hy geloof onder de matige aanstellingsgemaak het en dat hy die stadsraad misleid. Die deel aan mene klachtes is die hekse jaag. Wat maak jy van Erwin? Ja, ek moet sê, ek het ervaring op verskillende maniere van die werk wat meneer Mettler oor die jare gedoen het. 72:46 en na my mening is hy uitersbekwame municipale bestuurder, wat sy werk ernstig opneem, en hier is sy politieke agenda, dit is my oorwoe mening, daar is binnen die municipale regeringsopzet en haal, en is ek ook een kenner daarvan, is daar baie moontelijke optredes, om warne administratie, die corruptie, te beveg, en het lyk asof meneer Mettler, en onthou, hy was nou al bij Drakenstein, die mensepale besteeder, hy was by, in Orde Elisabeth, wat is het? Nelson Mandela, en toe was hy verlang eigenlijk betrokken by, collega van ons, meneer Louis Skepers, en ooral waar hy was, het hy nog een indruk gemaakt, as een ambtenaar wat professioneel optree, en nou skielik is daar allerlei pogings om van hom ontsla te raak, en as een mens gaan lees, hoe hy dit uiteindelijk hanteer, dan sê hy wel, gaan lees dan maar die wetgeving, gaan kyk maar wat ek moet doen, en dis een kwestie dat hy nou self sê, dat En mens kan sê, dit is maar een verdediging, dat hy word geteken hier, omdat hy die grootskaalse corruptie aan bande le. 74:10 Maar ek sal baie graag ook die andere collega's, en vooral Halen, wat een kenner is van mijn spalle regering en administraties en mening hierover wil hoor. En terwijl hy aan die woord stel, Halen? Ja, nee, ek dink as jy... 74:29 die navolking wees, jy weet, dit is een politieke daans, is die administratie en die politicie. Die municipaliteit word gedefinieerd dier die twee, dier die drie, die gemeenskap, die politicie en die administratie. En gewoonlik, wat die mens baie keer, in baie studies, dit het ook uitgewees, as daar nie een goeie balans is, tussen die administratie en die ministerie en die politicie nie, veroorzaak dit onnodig baie keer spanning binnen een institutie. Ek wonder wat is die agenda, hoekom sal jy, dat is vier maanden oor, na die plaatselike regeringverkiezing toe, politieke partijen sy focus is om te sien dat hulle 50% plus 1 krent en ten volle beheer, en om nou met 20 meter score te soek, is het haal hulle eindelijk hulle oog van die bal af. 75:19 Meneer Metler sal, soos die proces loop, die volgende raad het aan die prorogatief, of om een nieuwe om te adverteer en een nieuwe administreerde municipale bestuurder aan te stel. Maar ons weet ook dat die navolking wees, dat meeste van die korruptie vind ook plaats van die kantoor van die municipale bestuurder. So die municipale bestuurder speel een sleetelrol, om die ethische kultuur binnen in die administratie te vestig. En een mens hoop maar, dat hy dit kan oorleef, hierdie proces, of as hierdie klagte dan nou genoem is, dat het onderzoek word, ...en dat uiteindelijk dat mens tot bij die waarheid sal kom. Maar weet jy, ek het ook gezien, het is zo baie makkelijk om iemand te beswader... ...die er net iets te noem. Antoinette is voor gepraat van valse nieuws en valse narratieven. Dit is zo baie makkelijk in die openbare leiderschap... 76:25 om net goed te sê, en dan hierdie persoon onder een wolk te plaas, so ek het geen twijfel, ek het nou met meneer Mettler saamgewerkt, dat hy is een bekwame administrateur, en as daar dan nog gericht is, dan moet het onderzoek word, so dat die waarheid het eindelijk, en meneer Mettler dan die geleentheid is, om ook sy kant van die saak te stel, maar die politieke administratieve daans, is in baie gevallen, een baie toxische daans ook, 76:55 Ja, nee, ek sal nie... Contextueel net kan... Kom ons kyk, Alen, soos altyd goeie analyse, contextueel mag dit net wees, dat dit gegewe die verandering van steen aan die betrokke partijen en die moendelike... val van die koalitie na die plaaslijke regering, as ek nou cynies is, dan is het al die laatste geleentheid om soveel as moeilijk corrupte voorsieningskettingsbestuur te kry, in een soort finale feeding frenzy, waar jy terwijl jy nou nog by die trog is, voor jy jou wegjaag, dat jy nou soveel as moeilijk probeer veroulaas nog in die handen kry, terwijl die skaarsheid gaan groter word vir jy. 77:46 Of dat jy wel geld krijg juist vir die verkiezing. Dit ook. Kijk, as jy in beheer is, het jy jou hand op mag, en jy kan dan dit gebruik om vir jou kiesers te sê, maar kijk, dit is wat ons doen. So die realiteit is... dat ons waarschijnlijk weer een koalitierregering in 2020 krijg, sowel als in Johannesburg, en ons gaan meer koalities het. En hoopelijk gaan hierdie nieuwe koalities, as die wetgeving nou deerkom, wat sê as niemand 50% plus 1 krij nie, dan gaan jy een uitvoerende stelsel net en nie die burgemeesters kom het tegen nie. Hoorlijk gaan dit meer stabiliteit breng en dat die inwoners van een stad rechtig die voordeel sal tref. Want die probleem met die huidiglijke stelsel is, is dat dit breng nie genoeg vertrouwe onder gewone Zuid-Afrikaans om te sê, 78:44 dit is ook om ek gaan stem nie, want plaatselike regering het synoniem geraak met oneffektieve... Ander, net wat jy so'n laaste woordkie oor sê? Ja, Suzanne, ek het die ding met meneer Metler nou eindelijk redelijk nau gevolg, ek het maandag ook met hom onderhoud gehad, en hy lijk redelijk vol selfvertrouwe. Ek het vandag sy antwoord aan die raad gelees, en ek dink, as hulle rechtig die ding eerlik hanteer, kan ekie sien dat hulle omgangskoors nie, maar ek verwacht toch dat hy geskoors gaan word. Maar ek moet vies sien, ek is baie bekommerd oor Joanne, onthou die financiële hoofd is ook geskoors op die oomblik, en nou, wanneer het my skors ontkom, sê die regulatie dat so persoon kan gescoord word, as daar vermoed word, dat hy dalkan inmeng, met die onderzoek. Nou, daar was klachtesteen nesie gewees, die financiële hoofd, en die raad het het net geignoreer, tot hy voor die Madlanga commissie verskyn het. Toet hy nou wel voortgegaan, en ander klachtes, die oorspronkelijke klachtes wat teen hom was, wat ook baie ernstig was, Dit het die raad tot vandag toe nog nie hanteer nie. 80:04 So as hulle nou vir Mettler net scores op grond van klachtes wat ook maar redelijk vaag is, dan sal dit jyltomal een ander manier van optree wees as wat hulle met munisie gevolg het. En dan ook een van die interessanthede rondom die klacht te teen Mettler, is dat daar redelijk gewaggemaak word van sy aanstelling van RIVO SPIES. 80:29 Rivus Pies is een atjink metropolitiehoof, wat van Ekeruleni afgekom het hier na Chouane toe, en wat ook voor die Madlanga Commissie getuig het, hy het die metropolitiehoof van Ekeruleni geïmpliceer en hy het gesê die, hy is ook in Mankwanazi nie, die Mankwanazi daar het die blauw luchte vir Kat Matlala's voertuig gemachtig, So hy het een redelike karrenrol gespeel in die oopvlek van hierdie beweerde korruptie, en hy is eindelijk nou indirekt ook een tyk in hierdie klachtes wat teen met hulle gelee word. So die platiekens, soos ons sê, en dinge is definitief nie recht in Twan, en nie, ja, daar is baie konflik en is een moeilike omgeving, denk ek, om in te werk oor. 81:26 Dit was dan kommentaar vanavond. My gasten was Professor Erwin Schwella. Hy is soosiale innovatiekundige verbonde aan die Sivinova Soosiale Innovatie Internationale Kennissentrum. Antoinette Slabbert, voorzitter van die Nationale Persklub en journalist. En Dr. Harland Lute, navers genoot by die Centrum vir Gender in Afrika Studies by die Universiteit Vrijstaand. My klankregister was Laverna Beekes en ek is Suzanne Paxton.